De feiten
Verantwoording
Schiphol Group geeft haar visie op een juridisch geschil dat zeer complex is en al een reeks van jaren voortduurt. De zaak is nog niet geëindigd. Partij Chipshol die in deze zaak betrokken is zoekt regelmatig de publiciteit. De informatie die Schiphol Group hier verstrekt wordt van belang geacht om belanghebbenden in staat te stellen hun eigen mening te vormen. Een selectie van de belangrijkste gebeurtenissen en geschilpunten wordt hieronder weergegeven. Volledigheid kan gezien de aard van de materie in dit bestek niet worden nagestreefd.
1988
Projectontwikkelaar J. Poot sr. koopt via zijn vennootschap Chip(s)hol III (hier verder Chipshol genoemd) 38 ha. land van agrarisch ondernemer M. Groenenberg voor de prijs van 7,1 miljoen gulden (ca. € 3 miljoen).
1989
De Gemeente Haarlemmermeer stelt bij besluit van 23 november 1989 het bestemmingsplan Schiphol-Zuidoost vast. Daarin neemt zij op dat voor een gedeelte van ruim 30 hectare (o.a aan de kop van de Aalsmeerbaan waar het Groenenbergterrein is gelegen ) de agrarische bestemming wordt gehandhaafd, maar kan worden aangepast tot bedrijfsbestemming. Bekend is dat er een probleem met verstorende werking van een elektronisch baken langs de Aalsmeerbaan zou kunnen optreden. Hiermee is de kiem gelegd voor wat later een geschil wordt over daadwerkelijke bouwplannen op het Groenenbergterrein.
1993
Op 22 december 1993 draagt M. Groenenberg bij de notaris het economisch eigendom over aan Chip(s)hol III B.V. Door slechts het economisch eigendom over te dragen is verkrijger Chipshol op dat moment geen overdrachtsbelasting verschuldigd. De heer Groenenberg bleef tot 23 november 2007 juridisch eigenaar van het zogenoemde Groenenbergterrein.
1996
Luchtverkeersleiding Nederland (de door de overheid wettelijk aangewezen verantwoordelijke orgaan voor o.a advisering op het gebied van vliegveiligheid) bericht op 17 september 1996 aan Park Management Nederland CV dat zij niet kan instemmen met het concept van een aanvraag voor een bestemmingswijziging ten behoeve van een parkeerterrein op het Groenenberg terrein. Gevreesd wordt voor verstoring aan de kop van de Aalsmeerbaan van de goede werking van elektronische (radio)apparatuur in gebruik voor veilige afwikkeling van het luchtverkeer.
1997
Chipshol bespreekt haar inrichtingschetsen en plannen met de Gemeente Haarlemmermeer. De gemeente adviseert Chipshol te overleggen o.a met de Luchtverkeersleiding Nederland. De heer Poot en/of de gemeente ontvangen een kaart met hoogtebeperkingen (vanwege het Instrument Landing System (ILS)).
1999
De gemeente stemt in met globale inrichtingsplannen. Deze plannen worden voorgelegd aan een Toetsingscommissie (een coördinatieorgaan waarin de provincie Noord Holland, Schiphol Area Development Company (SADC) en de Luchtverkeersleiding Nederland zitting hebben). De luchthaven is geen lid maar wordt wel gehoord door de Toetsingscommissie. De Luchtverkeersleiding Nederland geeft in diverse brieven uitgebreide toelichting en nodigt de heer Poot uit voor overleg. De Luchtverkeersleiding Nederland doet simulatie-onderzoeken terzake van de mogelijke verstoringen en adviseert negatief: maximale bebouwing op een deelgebed van het Groenenbergterrein is 3 meter, op het overige kan geen bebouwing plaats vinden.
2000
De luchthaven Schiphol heeft op basis van het Wijziginsplan Schiphol-Oost en de plannen van Chipshol haar bedenkingen geuit. De reden is de risico’s die een eventueel verminderd gebruik van de Aalsmeerbaan voor de Mainport zouden kunnen hebben. De gemeente keurt een gewijzigd plan goed, ondanks de bedenkingen van de Luchtverkeersleiding Nederland en de luchthaven. De gemeente overweegt daarbij nota bene dat de luchthaven desnoods een bouwverbod op basis van artikel 38 Luchtvaartwet kan vragen als de nood aan de man komt. De Luchtverkeersleiding Nederland informeert het Ministerie van Verkeer en Waterstaat over haar bezwaren.
2001
De provincie Noord Holland weigert de wijziging van het bestemmingsplan (op een onderdeel) goed te keuren, maar Chipshol krijgt via de Raad van State toch deze goedkeuring. Daarna volgt nog een vernietiging door deze bestuursrechter van het besluit van Gedeputeerde Staten van Noord Holland (inzake ontsluiting gebied).
2002
6 april
De luchthaven laat aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Haarlemmermeer weten dat zij bezorgd is over de gang van zaken rond de vergunningen voor het Groenenbergterrein.
12 september
Chipshol doet bij de Gemeente Haarlemmermeer een eerste bouwaanvraag voor het volledige Groenenbergterrein. De gemeente bericht dat de plannen in strijd zijn met diverse hoogtebeperkingen van het bestemmingsplan. Chipshol procedeert hierover bij de bestuurrechter maar vindt tot tweemaal toe geen steun bij de Raad van State die de beroepen afwijst.
28 oktober
De luchthaven onderzoekt juridische mogelijkheden en bericht aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Haarlemmermeer dat op grond van onderzoek van de Luchtverkeersleiding het doorgaan van de bouwplannen van Chipshol een eventueel verminderd gebruik van de Aalsmeerbaan tot gevolg zouden kunnen hebben en verzoekt dit te voorkomen.
30 oktober
Het door Chipshol ingediende eerste bouwplan (voor het hele terrein) wordt getoetst in het test model van de Luchtverkeersleiding Nederland. Zij stelt in een brief aan de Gemeente Haarlemmermeer dat deze bouwaanvraag van Chipshol gevolgen heeft voor het ILS en dat daardoor de Aalsmeerbaan in gebruikscategorie moet worden verlaagd. Bovendien zijn de plannen strijdig is met de beperkingen van het Luchthavenindelingsbesluit (LIB), dat op dat moment in voorbereiding was. Het LIB is onderdeel van de Wet Luchtvaart en geeft een gedetailleerde beschrijving van het gebied rond de luchthaven. Het bevat onder meer maximale hoogtelijnen voor bouwwerken in verband met de veiligheid van het vliegverkeer of omwonenden. Deze beperkingen moeten ook verstoringen van het Instrument Landing System (ILS) voorkomen.
Het LIB is opgesteld door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, in overleg met de experts van Luchtverkeersleiding Nederland. Ze vinden hun oorsprong in gedetailleerde internationale voorschriften van de International Civil Aiviation Organization (ICAO). De beperkingen uit het LIB dienen te worden overgenomen in gemeentelijke bestemmingsplannen. De invoering van het LIB is gepland op 1 november 2002.
13 november
Chipshol eist € 21,2 miljoen van Provincie Noord-Holland voor vertraging van de ontwikkeling op het Groenenbergterrein. De Provincie had immers goedkeuring geweigerd van het bestemmingsplan dat de bouwplannen van Chipshol mogelijk maakte.
20 november
De Gemeente Haarlemmermeer weigert Chipshol de bouwvergunning, omdat haar eerste vergunningaanvrage in strijd is met het geldende bestemmingsplan. De aanvraag voldoet ook niet aan het LIB dat in aantocht is en eigenlijk al van kracht had moeten zijn. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat had echter niet tijdig rekening gehouden met publicatiedata van instructies voor het internationale luchtverkeer, waardoor de invoering van het LIB enkele maanden moest worden uitgesteld.
21 november
De gemeente neemt een zg. voorbereidingsbesluit. De gemeente moet krachtens de Woningwet vergunningen afgeven die conform het bestemmingsplan zijn, dus ook voor latere Chipshol-aanvragen. Met dit voorbereidingsbesluit bestaat die verplichting niet voor de gemeente. Inmiddels realiseert de gemeente zich de consequenties van de bouwplannen beter dankzij de experts van de Luchtverkeersleiding Nederland. Het voorbereidingsbesluit wordt pas op de 23e november gepubliceerd.
22 november
Chipshol dient een tweede bouwplan in voor het linkerdeel van het Groenenbergterrein. Dit plan voldoet wel aan het dan nog geldende bestemmingsplan (waarin het LIB nog niet is verwerkt). De Luchtverkeersleiding Nederland heeft ook dit bouwplan beoordeeld en Chipshol is ermee bekend dat de bezwaren onverkort blijven gelden. Het voorbereidingsbesluit is nog niet van kracht.
23 november
Het voorbereidingsbesluit wordt gepubliceerd.
29 november
De heer G.H.Kroese, voorzitter van de directie van de Luchtverkeersleiding Nederland richt zich per brief tot de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat inzake de bouwplannen van Chipshol en wijst op de mogelijke gevolgen voor de Aalsmeerbaan en adviseert dit in het belang van de luchtvaart te voorkomen.
16 december
Luchtverkeersleiding Nederland bevestigt de Gemeente Haarlemmermeer dat na toetsing van de tweede vergunningaanvrage, de bezwaren onverkort van kracht blijven.
2003
10 januari
Schiphol maakt gebruik van haar wettelijke recht (art 38 Luchtvaartwet) ter bescherming van het mainportbelang. Zij verzoekt de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat om een noodmaatregel te treffen, namelijk een wettelijk bouwverbod, voor het Groenenbergterrein uit te vaardigen. Op basis van de adviezen van de Luchtverkeersleiding Nederland heeft de luchthavendirectie geconcludeerd dat voorkomen dient te worden dat de gebruiksmogelijkheden van de Aalsmeerbaan worden aangetast. Voor de wettelijke aangewezen exploitant van de luchthaven behoort het belang van de Mainport zwaarder te wegen dan het particuliere belang van de projectontwikkelaar Chipshol; dit alles werd door de directie beoordeeld aan de hand van de feiten, expert adviezen en omstandigheden die haar in de periode tot 19 februari 2003 bekend waren.
De achtergrond: vliegtuigen moeten ook met slecht weer en verminderd zicht de Aalsmeerbaan veilig op hun Instrument Landing Systeem (ILS) kunnen naderen. De vliegtuigen vangen signalen op via een baken aan de kop van de Aalsmeerbaan. Verstoring van het ILS leidt er toe dat de baan, op basis van internationale voorschriften, in een lagere gebruikscategorie wordt gerangschikt. Dit heeft direct gevolgen voor het aantal vliegtuigbewegingen op het gehele banenstelsel, want de Aalsmeerbaan is daarvan één van de hoofdbanen. Onderzoek van Luchtverkeersleiding Nederland heeft aangetoond dat het bouwplan van Chipshol die verstoring zal veroorzaken.
30 januari
Gemeente Haarlemmermeer trekt het voorbereidingsbesluit in wegens vormfouten.
11 februari
Gemeente Haarlemmermeer verleent vergunning aan Chipshol voor het tweede bouwplan (voor het linkergedeelte van het Groenenbergterrein Kavel I en IV).
13 februari
Chipshol dient een derde bouwplan in voor het rechter deel van het Groenenbergterrein Kavel II, III en V.
19 februari
Staatssecretaris vaardigt een bouwverbod uit op het verzoek gedaan op basis van artikel 38 van Luchtvaartwet en steunend op de technische conclusies van Luchtverkeersleiding Nederland die zijn getrokken aan de hand van de technische evaluatie van de bouwplannen van Chipshol in haar eerste en tweede vergunningaanvragen.
Het bouwverbod is eenmalig, omdat na 20 februari 2003 een ander planologisch regime zal gelden, namelijk het LIB. In het bouwverbod worden beperkingen opgelegd die ook zullen gelden voor nieuwe bouwplannen na de invoering in het LIB. Aldus wordt het LIB eigenlijk een dag naar voren gehaald voor het specifieke geval van het Groenenbergterrein.
20 februari
Het LIB wordt van kracht als onderdeel van de Wet Luchtvaart.
27 februari
Chipshol tekent bij de Staatssecretaris van Verkeer& Waterstaat bezwaar aan tegen het opgelegde bouwverbod.
27 maart
Chipshol dient een gewijzigde tekening in bij het tweede bouwplan (Kavel I en Kavel IV). Op die tekening blijkt op Kavel I een waterpartij voor te komen die de oorspronkelijke truckparking vervangt, die nog op de tweede bouwaanvraag op Kavel I was ingetekend. Deze belangrijke wijziging is vervolgens niet ter toetsing aan de Luchtverkeersleiding Nederland aangeboden. Dit feit zal later van groot belang blijken te zijn. Noch SADC, noch de Luchtverkeersleiding Nederland, noch de Provincie Noord Holland waren als leden van toetsingscommissie bekend met deze verandering. Het zou nog tot 2005 duren voordat zij hiervan in kennis werden gesteld via het Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium (NLR).
8 augustus
De staatssecretaris van Verkeer & Waterstaat installeert een bezwaarschriftencommissie die moet adviseren over de bezwaren van Chipshol tegen het bouwverbod.
17 september
Chipshol start bij de Rechtbank Haarlem een procedure tegen de luchthaven voor een schadeloosstelling op basis van de wet die vergoeding regelt van schade ontstaan door een 'rechtmatige overheidsdaad', zoals het bouwverbod. Dit is vergelijkbaar met planschade en de Onteigeningswet. Chipshol vordert € 97 miljoen plus rente en vermeende belastingschade. Zie visie Schiphol.
2004
21 januari
De rechtbank Haarlem wijst vonnis van Chipshol in de procedure tegen de Provincie Noord Holland. Het verwijt aan de Provincie betreft schadevergoeding vanwege het weigeren van goedkeuring van de aanvraag tot wijziging van het bestemmingsplan ten gunste van de ontsluiting van het Groenenbergterrein. De aanvankelijke eis van € 21.2 miljoen werd later door Chipshol vermeerderd tot € 118 miljoen, omdat er – kort gezegd – een bouwverbod was gevolgd. De rechtbank wijst slechts een rentevergoeding toe. Deze zal worden berekend voor een periode van (bijna) twee jaar over het bedrag aan schadeloosstelling dat zal komen vast te staan. Chipshol gaat tegen dit vonnis in hoger beroep bij het gerechtshof Amsterdam. Uiteindelijk bereiken partijen een schikking.
13 oktober
De Gemeente Haarlemmermeer neemt de normen uit het LIB over in het bestemmingsplan voor het Groenenbergterrein. Voortaan zullen alle bouwaanvragen hieraan dienen te voldoen, behoudens uitzonderingen en ontheffingen.
2005
12 januari
De Rechtbank Haarlem oordeelt bij tussenvonnis in de procedure tussen Chipshol en de luchthaven dat Chipshol recht heeft op schadevergoeding van Schiphol vanwege het bouwverbod. Het verweer van de luchthaven dat een economisch eigenaar geen rechthebbende is in de zin van de wettelijke bepaling, wordt verworpen. Over de hoogte van de schadevergoeding spreekt de rechter zich nog niet uit (zie: Visie Schiphol).
31 mei
Intussen is ook nog het bezwaarschrift van Chipshol tegen het besluit tot het opleggen van het bouwverbod in behandeling. De staatsecretaris benoemt hiervoor een commissie, die op haar beurt een onafhankelijke deskundige om advies vraagt.
Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium (NLR) voert als deskundige een onderzoek uit om de Staatssecretaris te kunnen adviseren over de bezwaarprocedure. Het NLR komt tot de conclusie dat inderdaad sprake is van mogelijke verstoring van het Instrument Landing System (ILS) en dat daardoor de gebruiksmogelijkheden van de Aalsmeerbaan zullen afnemen, indien Chipshol haar plannen zou realiseren. Zij bevestigt hiermee de juiste conclusies van de Luchtverkeersleiding Nederland.
Het NRL komt nog met een andere - belangrijke - conclusie. De verstoring van het vliegverkeer zal worden veroorzaakt door geparkeerde trucks in een geplande parking. Langs de landingsbaan geparkeerde trucks blijken reflectie te kunnen veroorzaken, zeker als zij dicht aaneen gesloten worden neergezet.
Echter, zoals hierboven is vermeld, was door Chipshol op 27 februari 2003 een gewijzigde tekening ingeleverd bij de gemeente waarin op Kavel I deze geplande truckparking was vervangen door een waterpartij. Het NLR was de eerste instantie die alle drie opeenvolgende vergunningaanvragen en bijbehorende tekeningen en daarop later ingediende wijzigingen integraal heeft beoordeeld. En daardoor kon zij de verstoring van de eerdere bouwplannen vaststellen, namelijk de aanwezigheid van de truckparking. Het derde bouwplan was noch door gemeente, noch door Chipshol ooit aan de Luchtverkeersleiding Nederland ter beschikking gesteld voor evaluatie.
26 september
Ondanks deze belangrijke nieuwe inzichten die het bezwaar tegen het bouwverbod kansrijk maken, trekt Chipshol haar bezwaar tegen het opgelegde bouwverbod in. Het bouwverbod is hierdoor rechtmatig en vanaf dat moment verder juridisch onaantastbaar geworden. Dit zal de rechtbank Haarlem later ook concluderen in de procedure die Chipshol tegen de Luchtverkeersleiding Nederland heeft aangespannen.
18 oktober
De luchthaven verzoekt de Luchtverkeersleiding Nederland om de conclusie van het NLR te evalueren in haar model. Hiertoe zullen de laatste complete vergunningen en laatste tekeningen getoetst worden op dezelfde wijze als eerdere evaluaties in 2002. Luchtverkeersleiding Nederland bevestigt de conclusies van het NLR.
26 oktober
Op basis van de conclusies van Luchtverkeersleiding Nederland vraagt Schiphol aan de Staatssecretaris om het bouwverbod op te heffen, omdat deskundigen hebben vastgesteld dat van capaciteitsbeperkingen van de Aalsmeerbaan bij het bouwplan zonder truckparking geen sprake zal zijn.
15 december
Het vonnis van de rechtbank Haarlem in de schadeprocedure van Chipshol tegen de provincie Noord Holland wordt door het gerechtshof Amsterdam bevestigd; ook de rechter in hoger beroep kent alleen een rentevergoeding toe over een periode van bijna twee jaar en overweegt om dezelfde deskundigen aan te wijzen als in de zaak waar Chipshol schadeloosstelling vordert van de luchthaven Schiphol, om de exacte hoogte van de schade van Chipshol vast te stellen. De procedure eindigt uiteindelijk in een schikking.
2006
7 maart
Chipshol start ook een juridische procedure tegen de Luchtverkeersleiding Nederland. Chipshol verwijt deze organisatie onrechtmatige advisering over de bouwplannen van Chipshol. Zij eist een verklaring voor recht dat de Luchtverkeersleiding Nederland onrechtmatig heeft gehandeld en eist op basis daarvan schadevergoeding (nader te begroten).
2007
Chipshol begint een publiciteitscampagne (advertenties in landelijke en regionale bladen, website). In diverse publicaties stelt zij dat de betrokken overheden en de luchthaven Schiphol haar plannen tegenwerken. Deze partijen zouden zich daarbij schuldig maken aan samenspanning
(Toelichting 1 Schiphol).
10 januari
De gemeente Haarlemmermeer treft een schikking naar aanleiding van het in 2002 vertragen van de bouwvergunningen en betaalt een schadevergoeding van €1 miljoen (volgens gegeven van Chipshol). Zij verplicht zich tot planologische medewerking van Chipshol-bedrijfsterreinen (aldus Chipshol).
15 februari
De Provincie Noord-Holland treft een - geheime- minnelijke schikking- en samenwerkingsregeling met Chipshol naar aanleiding van de claim inzake de vertraging van de bestemmingswijziging. Hierover was een tussenarrest gewezen door het gerechtshof Amsterdam (zie hiervoor onder 15 december 2005). Chipshol onthult dat het gaat om een schadevergoeding van €12 miljoen en dat de provincie zich tevens verplicht tot planologische medewerking aan Chipshol-bedrijfsterreinen en aanleg N201 voorkeurstracé Boerenlandvariant.
Deze bronvermelding is hier noodzakelijk omdat de schikking met gedeputeerde Hooijmaijers van de Provincie Noord Holland geheim was. Pas na rechterlijk bevel van de rechtbank Haarlem kwam de inhoud ter kennis van de luchthaven, van wie ook schadeloosstelling werd gevraagd. De hoogte van dit bedrag is opmerkelijk in het licht van het arrest van het gerechtshof Amsterdam, waar slechts een rentevergoeding vanwege een vertraging gedurende een periode van twee maanden werd toegewezen.
4 april
Op advies van een onafhankelijke adviescommissie oordeelt de Rechtbank Haarlem dat Schiphol aan Chipshol € 16 miljoen schadeloosstelling verschuldigd is, vermeerderd met wettelijk rente, zodat het totale bedrag uitkomt op circa € 19 miljoen. De schadeloosstelling is gebaseerd op de waardevermindering van het Groenenbergterrein op de peildatum 19 februari 2003 ten gevolge van het opleggen van het bouwverbod. De commissie analyseert en verwerpt de methodologie en een groot aantal schadeposten die door Chipshol zijn opgevoerd. Zij houdt voorts rekening met het feit dat het Chipshol- bouwplan nauwelijks marktconform is en eerder waardedrukkend is dan waardeverhogend. Chipshol tracht de uitkomst van dit deskundigenoordeel te beïnvloeden door de de deskundigen tijdens de zitting te wraken (ook de door haar zelf voorgestelde deskundige). De rechtbank wijst dit verzoek gemotiveerd af. Het gaat bij dit schadebedrag om een tussenvonnis, omdat Chipshol nog verder de hoogte van eventuele belastingschade moet onderbouwen. Schiphol is daardoor niet verplicht direct te betalen (zie: Visie Schiphol).
13 juni
Chipshol dient een verzoek in bij de Rechtbank Haarlem om bij voorschot de schadeloosstelling van € 16 miljoen plus wettelijke rente (totaal 19 miljoen) te ontvangen. De luchthaven wijst de rechtbank op de verwachte opheffing van het bouwverbod en de complicaties die de betaling van een voorschot zouden veroorzaken. De principiële rechtsvraag of een economisch eigenaar wel rechthebbende is ligt immers nog ter beslissing bij de Hoge Raad.
28 juni
Na diverse uitwisselingen van standpunten tussen de betrokkenen neemt Minister Eurlings een besluit: hij heft het bouwverbod op. Door de toezeggingen van de betrokken overheden staat nu vast dat bebouwing van het Groenenbergterrein (zonder truckparking) mogelijk is, al zullen voor bepaalde bouwhoogtes ontheffingen nodig zijn; dat deze zullen worden verleend is inmiddels toegezegd door de resp. overheden. Thans (december 2009) zijn alle benodigde ontheffingen verleend.
27 juni
De Rechtbank bepaalt dat Chipshol recht heeft op een voorschot op de schadevergoeding die de luchthaven zou dienen te voldoen, mits zij aan de luchthaven een deugdelijke bankgarantie verstrekt. Hiermee is Schiphol ervan verzekerd dat zij het voorschot terugkrijgt als uiteindelijk mocht blijken dat de luchthaven minder dan € 19 miljoen moet betalen. Over de deugdelijkheid van de door Chipshol vervolgens aangeboden bankgarantie verschillen de luchthaven en Chipshol van mening (zie Visie Schiphol).
22 augustus
De waardevermeerdering van het Groenenbergterrein door de opheffing van het bouwverbod op 28 juni 2007 kan de luchthaven Schiphol volgens de wet terugvorderen van Chipshol (art 55 Luchtvaartwet). Chipshol wenst de vorderingen van beide partijen echter niet met elkaar te verrekenen. De luchthaven is voor haar vordering op Chipshol een aparte procedure bij de Rechtbank Haarlem gestart.
14 november
De vordering van Chipshol tegen Luchtverkeersleiding Nederland wordt integraal afgewezen; de Rechtbank Haarlem oordeelt dat de adviezen van Luchtverkeersleiding Nederland niet onrechtmatig waren. Bovendien had Luchtverkeersleiding Nederland volgens de rechtbank goede, weliswaar conservatieve uitgangspunten, gehanteerd.
2008
30 januari
In de procedure van Chipshol tegen de luchthaven wijst Rechtbank Haarlem in een eindvonnis aan Chipshol € 16 miljoen (te vermeerderen met rente) schadeloosstelling toe. De rechtbank beslist in hetzelfde vonnis nog een aantal ingrijpende zaken: de vordering van Chipshol vanwege belastingschade wordt afgewezen. Chipshol zal een deugdelijke bankgarantie van € 21,5 miljoen ten behoeve van Schiphol moeten afgeven ter zekerstelling, ook voor wat betreft de tegenvordering van de luchthaven vanwege de opheffing van het bouwverbod. De rechtbank is zich er immers van bewust dat het bouwverbod is opgeheven en dat de Hoge Raad anders kan beslissen en dat mogelijk de tegenvordering van Schiphol kans van slagen heeft. De rechtbank honoreert echter het verzoek van de luchthaven niet om -kort gezegd - ook de tegenvordering wegens waardevermeerdering (art 55/door opheffen bouwverbod) meteen te beslissen. De rechtbank koppelt deze procedures los. Hierover zal later worden beslist.
November
Via een woordvoerder laat Jos Nijhuis aan het Financieel Dagblad weten na zijn aantreden op 1 januari 2009 te gaan praten met J. Poot sr.
2009
Schiphol gaat bij de Hoge Raad in cassatie tegen toewijzing van schadevergoeding door de Rechtbank Haarlem op 30 januari 2008 omdat zij het recht van Chipshol daartoe betwist. Schiphol is van mening dat er geen schadevergoeding kan worden toegewezen aan een economisch eigenaar. Ook Chipshol gaat in cassatie omdat zij de schadevergoeding te laag vindt.
28 januari
In de procedure van de luchthaven Schiphol tegen Chipshol (waardevermindering vanwege opheffing bouwverbod) heeft de rechtbank Haarlem een tussenvonnis gewezen. Daarbij heeft de rechtbank de redenering gevolgd dat de grondwaarde na opheffing van het bouwverbod niet in waarde is gestegen. De rechtbank heeft geen deskundigen aangewezen om te adviseren over de grondwaarde op 28 juni 2007. De luchthaven overweegt dit oordeel voor te leggen aan de Hoge Raad. De opheffing van het bouwverbod heeft, naar het oordeel van Schiphol en deskundigen die zij daarover heeft geraadpleegd, wel degelijk consequenties voor de waarde van het Groenenbergterrein, zeker als er ontheffingen voor bebouwing zijn verleend.
In sommige publicaties wordt de reservering van de Parallelle Kaagbaan opgevoerd als een directe belemmering van de bouwplannen van Chipshol op het Groenebergterrein. Dit is onjuist.
De reservering voor de parallelle Kaagbaan doorloopt een planologisch geheel ander traject. Mocht deze worden aangelegd (na ca. 2020) dan zal op dat moment eventuele toekomstige verstoring van eigendoms- of gebruiksrechten van omwonenden (inclusief op het Groenenberg terrein als dat gebouwd zou worden) worden vergoed. Hiervoor zal een vorm van nadeelcompensatie zijn voorzien. De markt waardeert thans grond immers onder meer op basis van de bebouwingsmogelijkheden en verdisconteert de eventuele beperkingen, ontheffingen en vergunningtrajecten in de prijs.
4 februari
Jos Nijhuis, sinds 1 januari 2009 president-directeur van Schiphol Group, maakt kennis met de heer P.Poot. De heer Nijhuis geeft aan dat hij de verhoudingen graag wil verbeteren om te bezien of de lopende geschillen langs andere weg kunnen worden opgelost en of er mogelijkheden tot samenwerking zijn.
27 april
Jos Nijhuis en Maarten de Groof (lid directie Schiphol Group als Chief Commercial Officer) bezoeken de heer J. Poot sr in zijn huis te Crans, Montana (Zwitserland) voor een kennismakingsgesprek. Daarna volgt er nog een bespreking waarin een groot aantal onderwerpen (zoals de ontwikkeling van de AirportCity, Badhoevedorp Zuid enz) aan de orde komen. In deze gesprekken wordt door de heer Poot aangegeven dat er eerst een oplossing gevonden moet worden voor de door de luchthaven gelegde beslagen.
27 mei
Jos Nijhuis doet een voorstel om een praktische oplossing te treffen voor de gelegde beslagen en het geschil rond de bankgarantie van € 21,5 miljoen die Chipshol weigert conform het vonnis af te geven. Het voorstel wordt per kerende post door Chipshol verworpen.
24 augustus
Jos Nijhuis bezoekt op uitnodiging van de heer Poot sr het indertijd door zijn onderneming ontwikkelde woonparken in Leusden (1960) en Doorwerth (Eurowoningen).
11 november
Besprekingen tussen Chipshol en Schiphol worden door de heer Poot sr verbroken, die in weerwil van gemaakte afspraken de publiciteit zoekt met wilde beschuldigingen. Jos Nijhuis stuurt hem een brief waarin hij zijn verbazing uitspreekt over deze gang van zaken en helaas moet constateren dat wederom het conflict gezocht wordt in plaats van de dialoog.
20 november
Het advies van de Advocaat-Generaal van de Hoge Raad (A-G) in de cassatieberoepen van de NV Luchthaven Schiphol (Schiphol) en projectontwikkelaar Chipshol in de procedure t.a.v. de schadevergoeding die Chipshol van de luchthaven vordert is bekend gemaakt.
De A-G adviseert tot vernietiging van het vonnis van de Rechtbank Haarlem. In dat vonnis kreeg projectontwikkelaar Chipshol een schadeloosstelling toegekend van 16 miljoen Euro (te vermeerderen met rente). Door een besluit van de rijksoverheid waren er van 19 februari 2003 tot 28 juni 2007 zeer beperkte bouwmogelijkheden op het Groenenbergterrein (gelegen dichtbij en aan de kop van de Aalsmeerbaan van de luchthaven Schiphol) dat Chipshol als economisch eigenaar had verworven.
De A-G acht een aantal klachten van zowel de Luchthaven als van Chipshol gegrond en adviseert dat de zaak wordt verwezen naar een rechtbank om de zaak opnieuw te beoordelen. In het 76 pagina’s lange advies schrijft de A-G onder andere dat de rechtbank Haarlem beter had moeten nagaan of de hoogte van de schade niet moet worden verminderd wegens eigen schuld aan de zijde van Chip(s)hol. Bovendien meent de A-G dat had moeten worden onderzocht of andere inmiddels door Chipshol ontvangen vergoedingen (schikkingen met gemeente Haarlemmermeer en Provincie Noord Holland) niet in mindering moeten worden gebracht op de 16 miljoen Euro.
De Hoge Raad kan het advies overnemen of tot een ander oordeel komen. Zie hieronder de tekst van het persbericht van de Hoge Raad welke ook is te vinden op www.rechtspraak.nl
"9 december 2009 - Samenvatting conclusies in de zaken Chipshol en Luchthaven Schiphol
Op 20 november 2009 heeft de advocaat-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden mr. E.M. Wesseling-van Gent conclusies genomen in twee samenhangende cassatieberoepen van enerzijds Chipshol (cassatieadvocaat mr. R.S. Meijer) en anderzijds de Luchthaven Schiphol (cassatieadvocaat mr. R.A.A. Duk).
Achtergrond
Chipshol heeft als economisch eigenaresse van het Groenenbergterrein - een terrein in de nabijheid van de Luchthaven Schiphol - eind 2002/begin 2003 bouwvergunningen aangevraagd voor de bouw van bedrijfspanden en kantoorgebouwen. De Luchthaven verwachtte (veiligheids)problemen indien zou worden gebouwd overeenkomstig de ingediende bouwplannen. Zij heeft de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat verzocht de bouwmogelijkheden op het Groenenbergterrein te beperken. De staatssecretaris heeft aan dit verzoek gehoor gegeven. Chipshol stelt dat zij als gevolg van dat besluit schade lijdt nu zij haar bouwplannen niet langer kan realiseren en vordert in deze procedure van de Luchthaven een schadeloosstelling van € 97,2 miljoen. Bij eindvonnis van 30 januari 2008 (LJN: BC2989) heeft de rechtbank Haarlem de Luchthaven veroordeeld tot betaling aan Chipshol van een bedrag van € 16 miljoen. Van deze veroordeling, die op de Luchtvaartwet 1958 is gebaseerd, staat geen hoger beroep maar uitsluitend cassatieberoep open.
De conclusies van de advocaat-generaal
De advocaat-generaal is, anders dan de rechtbank, van mening dat Chipshol, (destijds) als economisch eigenaresse van het Groenenbergterrein, voor de werking van de Luchtvaartwet moet worden gelijkgesteld met de juridisch eigenaar, zodat haar een vorderingsrecht toekomt ter zake van schade die zij heeft geleden als gevolg van een met betrekking tot het Groenenbergterrein uitgevaardigd bouwverbod (art. 50 LVW). Keerzijde van deze gelijkstelling is dat de Luchthaven bij opheffing van het bouwverbod gerechtigd is om (een deel van) de reeds betaalde schadeloosstelling terug te vorderen van Chipshol, althans, voor zover die opheffing heeft geleid tot een waardevermeerdering van de grond (art. 55 LVW).
Wat betreft de door de rechtbank vastgestelde omvang van de schadeloosstelling, voeren naar het oordeel van de advocaat-generaal zowel Chipshol als de Luchthaven succesvolle klachten aan. Chipshol klaagt terecht over de beslissing van de rechtbank met betrekking tot de post belastingschade, de Luchthaven bestrijdt met succes de verwerping van de eigenschuldverweren en van het verweer dat de door Chipshol gevorderde schade reeds (ten dele) is vergoed. Tot slot klaagt Chipshol volgens de advocaat-generaal terecht over het door de rechtbank voorbijgaan aan het betoog van Chipshol met betrekking tot de wijze van zekerheidsstelling.
Verdere gang van zaken
Indien de Hoge Raad dit advies zou overnemen, dient de rechter naar wie de zaak na cassatie wordt verwezen, een hernieuwd oordeel te geven. De zaken zijn naar de rol van 19 februari 2010 verwezen voor uitspraak door de Hoge Raad. Deze roldatum kan nog worden gewijzigd.
Ten slotte
Een conclusie is een onafhankelijk rechtsgeleerd advies aan de Hoge Raad.
De advocaat-generaal maakt deel uit van het parket bij de Hoge Raad. Het parket bij de Hoge Raad kan zich over een door de Hoge Raad te beoordelen zaak niet anders uitlaten dan in het kader van de conclusie en is dan ook niet in de gelegenheid tot het geven van nader commentaar". (Bron: www.rechtspraak.nl)
15 december
Alsof er nog niet genoeg was geprocedeerd startte Chipshol een procedure tegen de luchthaven om getuigen te mogen horen (voorlopig getuigenverhoor). Dit werd door de Rechtbank Haarlem op 22 september 2008 afgewezen.
Het Hof Amsterdam heeft arrest gewezen op het hoger beroep van Chipshol tegen NV Luchthaven Schiphol. De beslissing van de Rechtbank Haarlem is door het Hof bekrachtigd. Het verzoek van Chipshol tot het houden van het verzochte voorlopige getuigenverhoor is daarmee afgewezen en de Luchthaven is in het gelijk gesteld. Chipshol dient aan de Luchthaven te voldoen EUR 313,- aan verschotten en EUR 1.788,- aan salaris van de advocaat.
15 december
Het gerechtshof Amsterdam beslist in hoger beroep in de zaak van Chipshol tegen de Luchtverkeersleiding Nederland. Anders dan de rechtbank Haarlem is het hof van oordeel dat de Luchtverkeersleiding Nederland onrechtmatig heeft gehandeld jegens Chipshol inzake bebouwingsmogelijkheden op het Groenenbergterrein. Het betreft hier de advisering van de Luchtverkeersleiding Nederland in 1999 en in de periode 29 november 2002 tot medio 2005. Het hof acht het aannemelijk dat Chipshol ten gevolge van onjuiste, want onvolledige inlichtingen van deze organisatie mogelijk vertragingsschade heeft geleden. Of de Luchtverkeersleiding schade heeft veroorzaakt en zo ja hoeveel heeft het hof niet beslist. Dit zal in een aparte procedure moeten geschieden.
2010
19 februari 2010
De uitspraak van de Hoge Raad
De Hoge Raad heeft beslist dat Chipshol als economisch eigenaar recht heeft op vergoeding door de Luchthaven van de schade, in het bijzonder de waardevermindering van de gronden, die het gevolg is van het opgelegde bouwverbod met betrekking tot het Groenenbergterrein. De Luchthaven heeft recht op vergoeding door Chipshol van de eventuele waardevermeerdering van de gronden die het gevolg is van de (inmiddels een feit zijnde) opheffing van het bouwverbod.
De beslissing van de rechtbank dat de Luchthaven € 16 miljoen aan Chipshol moet betalen als schadeloosstelling kan niet in stand blijven, omdat verschillende klachten van Chipshol en van de Luchthaven over de omvang van de schade gegrond zijn. Op deze punten wordt het vonnis vernietigd en moet de zaak opnieuw worden behandeld door het hof Amsterdam.
Dat hof zal moeten onderzoeken of kosten die Chipshol stelt te hebben gemaakt voor deskundige bijstand ter begroting van de schade en een post belastingschade die Chipshol stelt te hebben geleden, alsnog voor vergoeding door de Luchthaven in aanmerking komen.
Dat hof zal ook moeten beoordelen of de vergoedingsplicht van de Luchthaven moet worden verminderd wegens eigen schuld van Chipshol in verband met het niet indienen van een nieuwe bouwaanvraag na de intrekking van het bouwverbod. Ook zal het hof moeten bekijken of de schade die Chipshol vordert reeds (gedeeltelijk) is vergoed als gevolg van schikkingen die Chipshol met de provincie Noord-Holland en de gemeente Haarlemmermeer heeft getroffen. En ten slotte zal moeten worden onderzocht wat de eventuele waardevermeerdering als gevolg van de opheffing van het bouwverbod betekent voor de door de Luchthaven te betalen schadevergoeding.
De overige klachten van de Luchthaven en van Chipshol gaan niet op.
Klik hier voor de volledige uitspraak.
Update 19 februari 2010
2011
Klacht Chipshol bij NMa
In mei 2011 heeft Chipshol een klacht ingediend bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) over het feit dat de NMa - volgens Chipshol - het 'vastgoed aspect' niet heeft 'meegenomen in het onderzoek naar de economische machtspositie' van Schiphol. Chipshol doelt hierbij op het rapport "Onderzoek economische machtspositie Schiphol en wenselijkheid regulering" van de NMa (november 2010).
De NMA reageerde hierop: “De NMa zag in 2010 geen reden om voor de onroerend-goedactiviteiten een economische machtspositie van Schiphol te vermoeden omdat de geografische dimensie van de markt voor projectontwikkeling ten minste nationaal is. Ook voor de vastgoedactiviteiten waren er alternatieven in de omliggende regio, denk bijvoorbeeld aan Hoofddorp, Badhoevedorp en de Zuidas van Amsterdam. Aangezien sprake is van een bredere geografische markt, was er toen geen aanleiding om voor de onroerend-goedactiviteiten een economische machtspositie van Schiphol te vermoeden. Om deze reden is destijds besloten geen uitgebreid onderzoek te doen naar de aanwezigheid van een mogelijke economische machtspositie van Schiphol ten aanzien van onroerend goed. Nu er een specifieke klacht is ingediend, zal de NMa die volgens de vaste procedure onderzoeken”. (Bron)
De rechtbank Haarlem heeft eindvonnis gewezen in de zaak van de schadevergoeding (art 55 Luchtvaartwet) in verband met het bouwverbod op het Groenenbergterrein. Het vonnis is vooral van procedureel belang en gaat over welke rechterlijke instantie uiteindelijk beslist in deze zaak over de hoogte van enige schadevergoeding. De uitspraak is in overeenstemming met het pleidooi van de luchthaven om de verdere afwikkeling van de procedure in ėėn hand te houden. De verweren van Chipshol zijn door de Rechtbank verworpen. Het Gerechtshof Amsterdam zal naar verwachting in het eerste kwartaal 2012 (tussen) arrest wijzen”.
“Het Gerechtshof te Amsterdam heeft op 27 december 2011 een belangrijke uitspraak gedaan. Dit is een zg. tussenarrest, waarin het gerechtshof (de vijfde meervoudige burgerlijke kamer) de opdracht van de Hoge Raad om de belangrijkste openstaande punten verder te behandelen nauwkeuriger omschrijft en een aantal vragen alvast beantwoord. Een van de belangrijkste beslissingen van het gerechtshof is dat zij zich gebonden weet aan alle beslissingen die inmiddels vast staan. Dit klinkt wat technisch, maar hiermee beslist het hof – kort gezegd – dat alle pogingen van Chipshol worden afgewezen om de deskundigen (of rechters) van de Rechtbank Haarlem wederom in diskrediet te brengen, of om de zaak over de hoogte van de schadevergoeding weer bij het begin te beginnen (97 mln (excl. rente)) en of om nieuwe elementen in het geding te brengen.
De relevante overweging van het gerechtshof (uit o.v 3.3) is veelbetekenend:
“(…)Het hof is als verwijzingsrechter gebonden aan alle beslissingen die in eerste instantie zijn genomen en die in cassatie niet of tevergeefs zijn bestreden. Aan dit uitgangspunt ligt het beginsel ten grondslag dat eens een einde moet komen aan geschillen. Alles wat beslist is en niet of tevergeefs bestreden is gebleven, bindt daarom partijen en de rechter verder. Dat stelsel is bovendien efficiënt. Wat beslist is, wordt niet overgedaan”.
Het hof volgt het ‘spoorboekje’ dat de Hoge Raad heeft meegegeven en zal waarschijnlijk deskundigen gaan benoemen. Als gevolg van een samenloop van procedures die Chipshol heeft geprobeerd in haar voordeel te gebruiken, hetgeen mislukte, liep bij de Rechtbank Haarlem de zg. Art 55 – procedure in de zelfde zaak. Zoals hierboven aangegeven heeft de rechtbank Haarlem hierin uitspraak gedaan (zie link vonnis hierboven). Dit vonnis kan thans in het geding worden gebracht zodat het gerechtshof daarvan kennis kan nemen. De luchthaven heeft er steeds voor gepleit dat de schadezaak, na verwijzing door de Hoge Raad, de hoogste rechter van het land, in ėėn hand - nl. bij het gerechtshof - zo doelmatig mogelijk wordt afgewikkeld.”
Update: 27 december 2011